Nobel z chemii dla Kagana i Soaia. Nagroda za „lustrzane” cząsteczki

Laureatów ogłoszono w środę 7 października. Nagrodzono ich za badania nad tzw. lustrzanymi cząsteczkami.

Lewa i prawa dłoń

Wiele cząsteczek występuje w dwóch wersjach, które są swoimi lustrzanymi odbiciami, jak lewa i prawa dłoń. Chemicy nazywają tę cechę chiralnością. Obie wersje mają ten sam skład, ale w organizmie mogą działać zupełnie inaczej: jedna leczy, a druga nie działa wcale albo szkodzi.

Dlatego przy produkcji leków ważne jest, żeby otrzymać tylko tę jedną, potrzebną wersję. Laureaci pokazali, jak to robić.

Kim są laureaci

Henri Kagan przez lata pracował na Uniwersytecie Paris-Sud w Orsay. Jest jednym z pionierów katalizy asymetrycznej, czyli reakcji, w których katalizator kieruje chemię w stronę jednej z lustrzanych wersji cząsteczki. Ma 95 lat, co czyni go jednym z najstarszych laureatów w historii Nobla.

Kenso Soai jest związany z Tokyo University of Science. Znany jest z reakcji, w której cząsteczka sama napędza powstawanie kolejnych kopii o tej samej „ręczności”. To pomaga zrozumieć, dlaczego w organizmach żywych dominuje tylko jedna z lustrzanych wersji wielu cząsteczek.

Za prace z tej dziedziny Nobla przyznano już w 2001 r. Dostali go wtedy William Knowles, Ryōji Noyori i Barry Sharpless.

Nagroda wynosi 12 mln koron szwedzkich, czyli ok. 4,7 mln zł. Laureaci odbiorą ją 10 grudnia w Sztokholmie. W piątek 9 października Norweski Komitet Noblowski ogłosi laureata Pokojowej Nagrody Nobla.